Nachtmerrie of nachtangst? Het verschil, en wat je moet doen

Je schrikt wakker van gegil. Je rent naar de kamer en je kind zit rechtop, ogen wijd open, in paniek. Maar als je hem probeert te troosten duwt hij je weg en lijkt hij je niet te zien.

Dat is geen nachtmerrie. Dat is nachtangst, en de aanpak is bijna het tegenovergestelde.

Het verschil kennen scheelt veel, omdat je bij de één moet troosten en bij de ander juist moet afwachten.

Het verschil in één overzicht

De betrouwbaarste test is de ochtend erna. Kan je kind vertellen wat er gebeurd is, dan was het een nachtmerrie. Kijkt het je niet-begrijpend aan, dan was het nachtangst.

Bij een nachtmerrie

Je kind is wakker en bang, en wil jou. Doe dan precies wat je instinct zegt.

Ga erbij zitten, zeg dat het een droom was en dat het voorbij is. Doe eventueel kort het licht aan. Blijf tot het rustig is.

Wat minder goed werkt: uitgebreid napraten over wat er in de droom gebeurde, of met je kind de kast en het bed onder controleren. Hoe meer aandacht het monster krijgt, hoe echter het wordt. Kort geruststellen is beter dan grondig onderzoeken.

Komen nachtmerries vaak terug, kijk dan eens naar de uren voor bedtijd. Spannende filmpjes, drukke spelletjes of een onrustige avond werken door in de nacht.

Bij nachtangst: niet wakker maken

Dit voelt verkeerd, en het is toch het beste.

Je kind slaapt. Wat je ziet is geen angst die het beleeft, maar een halve overgang tussen slaapfases. Het lijkt verschrikkelijk van buitenaf, maar je kind lijdt er niet onder en weet er morgen niets meer van.

Wat je doet:

• Blijf in de buurt en wacht het af. Meestal duurt het een paar minuten tot een halfuur.
• Zorg dat je kind zich niet bezeert. Als het uit bed komt, loop dan rustig mee.
• Probeer niet wakker te maken. Een kind dat midden in een nachtangst wakker schrikt, is verward en vaak langer van slag dan wanneer je het had laten gaan.
• Praat er de volgende dag niet over. Je kind weet van niets, en erover beginnen maakt het bang voor iets wat het niet heeft meegemaakt.

Nachtangst komt vaak voor tussen de drie en acht jaar, zit regelmatig in de familie, en kinderen groeien er bijna altijd uit.

Als het vaak op hetzelfde tijdstip gebeurt

Gebeurt het bijna elke nacht rond dezelfde tijd, dan is er iets dat je kunt proberen.

Maak je kind ongeveer een kwartier vóór het gebruikelijke moment heel even half wakker. Een hand op de rug, zachtjes zijn naam, net genoeg dat het zich verlegt en weer wegzakt. Daarmee onderbreek je de slaapcyclus net voor de overgang waar het misgaat.

Houd dit een week of zo vol. Bij veel kinderen neemt het de episodes weg.

De grootste veroorzaker is oververmoeidheid

Nachtangst komt vaker voor bij kinderen die te weinig slapen of een onregelmatig ritme hebben. Je ziet het dan ook vaak na een drukke week, een vakantie, of in de periode dat het middagdutje wegvalt.

Praktisch gezien is wat eerder naar bed brengen vaak effectiever dan wat dan ook 's nachts. Dat voelt als een omweg, maar het is de ingreep die het vaakst werkt.

Wanneer je contact opneemt

Overleg met het consultatiebureau of je huisarts als:

• je kind snurkt of in de slaap hoorbaar moeite heeft met ademhalen
• de episodes heel vaak zijn, bijvoorbeeld meerdere keren per nacht
• je kind zich tijdens een episode bezeert
• het pas op oudere leeftijd begint, of ineens zonder aanleiding
• je kind overdag opvallend vermoeid blijft

Snurken staat niet voor niets bovenaan: slaapademhalingsproblemen zijn een bekende aanleiding voor nachtangst, en dat is goed te behandelen.

Kort samengevat

Herkent je kind je en kan het er de volgende dag over vertellen, dan was het een nachtmerrie: troost gerust. Herkent het je niet en weet het van niets, dan was het nachtangst: blijf erbij, houd het veilig, maar maak het niet wakker.

En kijk in beide gevallen of je kind wel genoeg slaapt. Dat is bijna altijd waar de oplossing zit.