Je peuter komt steeds uit bed: wat helpt en wat het erger maakt

Je legt hem in bed. Je loopt de trap af. Je gaat zitten. En daar staat hij, in de deuropening van de woonkamer, met een reden die hij ter plekke heeft verzonnen.

Dorst. Nog een plas. Zijn knuffel ligt verkeerd. Er was een geluid.

De twintigste keer op één avond is dit niet meer schattig. Het eet je avond op, en het eet je geduld op.

Het goede nieuws is dat dit een van de beter oplosbare slaapproblemen is. Het vervelende is dat de oplossing bijna volledig van jouw reactie afhangt, en niet van die van je kind.

Waarom ze eruit komen

Meestal is het één van deze drie, en het helpt om te weten welke.

Ze kunnen het nu. Dit begint vaak kort na de overstap van ledikant naar gewoon bed. Daarvoor was eruit klimmen geen optie, nu wel. Dat is geen ondeugendheid maar een nieuwe mogelijkheid die uitgeprobeerd wordt.

Ze zijn nog niet moe. Een kind dat te vroeg naar bed gaat, of dat 's middags te lang of te laat heeft geslapen, ligt simpelweg klaarwakker. Dan is eruit komen logischer dan blijven liggen.

Het levert iets op. Aandacht, een knuffel, nog een slokje, vijf minuten langer op. Voor een driejarige is zelfs een geïrriteerde ouder nog steeds contact.

Die laatste is de ongemakkelijke, want daar hebben wij als ouders zelf de hand in.

Eerst dit uitsluiten

Voordat je aan een aanpak begint, check of bedtijd wel klopt.

Ligt je kind een uur wakker voordat het in slaap valt, dan gaat het waarschijnlijk te vroeg naar bed. Komt het binnen vijf minuten weg maar staat het om vijf uur weer naast je, dan is het juist oververmoeid.

Kijk ook naar de middagslaap. Vier uur wakkere tijd tussen het einde daarvan en bedtijd is een bruikbare ondergrens. Slaapt je peuter tot half vier en moet hij om zeven uur slapen, dan vraag je iets dat lichamelijk niet lukt.

Een kind dat nog niet moe is terugbrengen naar bed werkt niet, hoe consequent je ook bent.

De aanpak die werkt

Hij is simpel, en hij is saai. Dat laatste is precies de bedoeling.

Breng ze terug. Elke keer. Niet praten, niet onderhandelen, niet uitleggen. Eén korte zin die je elke keer herhaalt: "Het is slaaptijd." Meer niet.

Maak oogcontact kort. Geen knuffelsessie, geen boze blik. Allebei zijn aandacht, en aandacht is precies wat het gedrag in stand houdt.

Blijf dit volhouden. De eerste avond kan dit vijftien tot twintig keer gebeuren. Dat is normaal en het is geen teken dat het niet werkt.

De meeste ouders zien na drie tot vijf avonden een duidelijke daling. Wat de aanpak kapot maakt is niet strengheid of zachtheid, maar wisselvalligheid: vier keer rustig terugbrengen en de vijfde keer toch maar even mee naar beneden. Je kind leert dan dat vijf keer proberen loont.

Wat het erger maakt

• Boos worden. Begrijpelijk om half negen na de twaalfde keer, maar het maakt bedtijd spannend in plaats van saai. En spanning houdt kinderen wakker.
• Onderhandelen. "Nog één keer en dan echt." Nu weet je kind dat er onderhandeld kan worden.
• De deur op slot of dichthouden. Dit stopt het gedrag soms wel, maar maakt van de slaapkamer een plek waar je kind niet weg kan. Dat is iets anders dan een plek waar het veilig slaapt.
• Steeds wisselen van aanpak. Drie avonden iets proberen en dan iets anders is hetzelfde als niets proberen.

Als het om angst gaat

Soms is eruit komen geen grens opzoeken maar echt niet durven. Het verschil zit hem meestal in de toon: een kind dat aandacht zoekt is opgewekt, een kind dat bang is niet.

In dat geval helpt streng zijn juist averechts. Een zacht nachtlampje, de deur op een kier, en een vaste afspraak dat je over vijf minuten nog één keer kijkt doen dan meer dan consequent terugbrengen.

Je kunt beide dingen combineren: warm en geruststellend over de angst, rustig en onverstoorbaar over het uit bed komen.

Waar een slaaptrainer wel en niet bij helpt

Eerlijk zijn: voor het avondprobleem helpt hij maar beperkt. Een lampje houdt niemand in bed.

Waar hij wel verschil maakt is 's ochtends. Een kind dat om half zes wakker wordt, weet zonder hulpmiddel niet of het al mag opstaan, dus komt het je kamer in. Met een kleursignaal is het antwoord zichtbaar en hoeft het dat niet aan jou te vragen.

Komt je kind er 's avonds uit, dan los je dat op met de aanpak hierboven. Komt je kind 's ochtends te vroeg uit bed, dan is een slaaptrainer wel precies het juiste middel.

Hoe lang dit duurt

Bij de meeste kinderen zie je binnen een week flink verschil, en is het na twee tot drie weken grotendeels voorbij.

Reken wel op terugval bij ziekte, vakantie, een verhuizing of een nieuw broertje of zusje. Dat is geen mislukking. Pak dezelfde aanpak weer op en het herstelt meestal binnen een paar dagen, veel sneller dan de eerste keer.

Wordt je kind vooral 's ochtends te vroeg wakker? De slaaptrainers van 3Babies laten met geel en groen zien wanneer opstaan mag. Bekijk de slaaptrainers.